تعیین شاخص های مناسب برای ارزیابی تحمل به خشکی در ژنوتیپ های پنبه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی‌ارشد اصلاح نباتات دانشگاه بیرجند

2 عضو هیات‌علمی گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه بیرجند، دانشکده کشاورزی

چکیده

به‌منظور شناسایی ژنوتیپ­های متحمل به تنش خشکی، آزمایشی در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند در سال 1392 اجرا شد. دو آزمایش مجزا در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار و 14 ژنوتیپ پنبه به اجرا در آمد. ژنوتیپ­های پنبه شامل ارقام: ارمغان، اولتان، بختگان، ساحل، ساری اکرا، شیرپان 603، خرداد، دلتاپاین 25، مهر، ورامین و لاین­های: N-200، SB35، SP731، 84-39-T3 بودند. آبیاری در شرایط مطلوب و تنش به ترتیب پس از  100 و 200 میلیمتر تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A اعمال شد. نتایج حاصل از بررسی و محاسبه شاخص­های مقاومت به خشکی نشان داد که شاخص­های تحمل به خشکی (STI)، میانگین حسابی بهره­وری (MP) و میانگین هندسی بهره­وری مناسب (GMP)، شاخص اصلاح شده STI برای شرایط بدون تنش (K1STI) و شاخص اصلاح شده STI برای شرایط تنش (K2STI) به­عنوان بهترین شاخص­ها در انتخاب ژنوتیپ­های پرمحصول و مقاوم به تنش شناساسایی شدند. مناسب­ترین ژنوتیپ­ها بر اساس شاخص­های فوق به ترتیب ژنوتیپ­های دلتاپاین 25، بختگان و SP731 بود. گروه بندی ژنوتیپ­ها با روش تجزیه خوشه­ای نشان داد که ژنوتیپ­های دلتاپاین 25، بختگان و SP731 پرمحصول­ و متحمل­ به تنش آبی بوده و ژنوتیپ­های SB35، N-200 و سای اکرا به‌عنوان حساس­ترین ارقام نسبت به تنش خشکی بودند. بای پلات چند متغیره ژنوتیپ­ها نتایج تجزیه خوشه­ای را تأیید کرد.

کلیدواژه‌ها


  1. Alishah, O. and Ahmadikhah, A. 2009. The effects of drought stress on improved cotton varieties in Golestan province of Iran, 3(1). 1-10.
  2. Arshad, M., Hanif, M, Noor, I. and Shah, S.M. 1993. Correlation studies on some commercial cotton varieties of G.hirsutum. Sarhad Journal of Agriculture, 9(1): 23-39.
  3. Bouslama, M. and Schapaugh, W.T. 1984. Stress tolerance in soybon. Part 1: Evaluation of three screening techniques for heat and drought tolerance. Crop Science, 24: 933-937.
  4. FAO. 2012. Food Outlook, Global Market Analysis. Available At: Http://Www.Fao.Food Outlook.Com.
  5. Faeshadfar, E., Poursiahbidi, M.M. and Andsafavi, S.M. 2013. Assessment of drought tolerance in had races of bread wheat based on resistance/ tolerance indices. International journal of Advanced Biological and Biomedical Research, 1(2): 143-158.
  6. Faryadras, V.A., Chyzari, A.H. and Moradi, E. 2002. Measure and compare the performance of cotton growers. Journal of Agricultural Economics and Development. 10(40): 89-102. (In Persian).
  7. Fereres, E., Gimenz, C., Brenngena, J., Fernandez, J. and Domiguez, J. 1983. Genetic variability of sunflower cultivar in response to drought. Journal Helia, 6: 17-21.
  8. Fernandez, G.C.J. 1992. Effective selection criteria for assessing plant stress tolerance. Pp. 257-270. In: Kuo, C.G. (Ed.), Adaptation of Food Crops to Temperature and Water Stress, AVRDC Publication. Tainan, Taiwan.
  9. Fischer, R.A. and Maurer, R. 1978. Drought resistance in spring wheat cultivars. Part 1: grain yield response. Australian Journal of Agricultural Research, 29: 897- 912.

10. Ganotisi, N.D. and Angeles, H.L. 1990. Irrigation strategies for cotton under limited water supply. Journal of Cotton Research, 3: 20-31.

11. Ghodrati, Gh.R. 2012. Evaluation of terminal drought tolerance in spring Rapeseed (Brassica napus L.) promising lines. Seed and Plant Improvement Journal. 28 (2): 225-237.

12. Grimes, D.W., Dickens, W.L. and Yamada, H. 1978. Early season water management for cotton.Journal of Agronomy and Crop Science, 70:1009-1012.

13. Jalalifar, S., Moosavi, S.S., Abdollahi, M.R., Chaichi, M. and mazaherylaghab, H. 2012. Evaluation of Tolerance to Drought Stress in Some Bread Wheat Cultivars Using Old and New Indices. Plant Production Technology. 12(1): 15-26.

14. Jahanbin, S., TahmasebiSarvestani, Z. and Modarress. A.M. 2002. Study of some quantitative traits and responses of hull-less barley (Hordeum vulgare L.) genotypes under terminal heat stress conditions. Iranian Journal of Crop Sciences. 4(4): 265-278.

15. Koocheki, A.R., Yazdansepas, A. and Nukkhah, H.R. 2006. Effects of terminal drought on grain yield and some morphological traits in wheat (Triticum aestivum L.) genotypes. . Iranian Journal of Crop Sciences. 8(1): 14-29.

16. Khazaei, A. and Fouman, A. 2012. Evalauation of drought tolerance in cultivars and advanced grain sorghum lines under low irrigation stress conditions. Journal of Plant Production Research. 5(3): 63-79.

17. Mass, E.V. and Hoffman, G.J. 1977. Crop salt tolerance current assessment. J. Irrig, 103: 115-134.

18. Moosavi, S.S., YazdiSamadi, B., Naghavi, M.R., Zali, A.A., Dashti, H. and Pourshahbazi, A. 2008. Introduction of new indices to identify drought tolerance and resistance in wheat genotypes. Desert, 12: 165-178.

19. Naderi, A., Majidi-Hervan, E., Hashemi-Dezfoli, A., Rezaei, A. and Nourmohammadi, G. 2000. Efficiency analysis of indices for tolerance to environmental stresses in field crops and introduction of a new index. Plant Seed Journal. 15: 390-402.

20. Rosielle, A.T. and Hamblin, J. 1981. Theoretical aspects of selection for yield in stress and non-stress environment. Journal of Crop Sciences, 21: 943-945.

21. Zabet, M., Hosein, A. H., Ahmadi, A. and Khialparast, F. 2003. Effect of Water Stress on Different Traits and Determination of the best Water Stress Index in Mung Bean (Vignaradiata). Iranian Journal of Agricultural Sciences. 34(4): 889-898.

22. Zangi, M.R. 2005. Correlation between drought resistance indices and cotton yield in stress andnon-stress conditions. Asian Journal of Plant Sciences, 4(2): 106-108.